Fæðubótarefni eru matvæli sem eru ætluð sem viðbót við venjulegt fæði og eru með hátt hlutfall af vítamínum, steinefnum eða annars konar efnum sem hafa næringar- eða lífeðlisfræðileg áhrif. Þessi efni geta verið ein sér eða blönduð saman, og eru markaðssett í formi skammta, nánar tiltekið sem hylki, brjóstsykur, töflur, pillur og í öðru svipuðu formi, duftpokar, vökvaampúlur, dropaglös og í öðru svipuðu formi vökva og dufts sem er ætlað til inntöku í mældum, smáum skömmtum.
Dæmi um fæðubótarefni eru lýsi, fjölvítamín, jurtir eða efni unnin úr jurtum og próteinduft (ef tekið í mældum smáum skömmtum)
Dæmi um vörur sem ekki eru fæðubótarefni eru tilbúnir próteindrykkir, orkudrykkir, orkustykki og próteinstykki og ýmislegt fleira sem ekki er markaðssett í mældum smáum skömmtum.
Iðulega leikur ekki vafi á að um fæðubótarefni er að ræða eins og t.d. fyrir vítamíntöflur. En í sumum tilvikum gera framleiðendur sjálfir ákveðið hvort vara sem þeir framleiða verði markaðssett sem fæðubótarefni eða almenn vara. Þetta gildir t.d. um vöru eins og próteinduft. Ef próteinduft er markaðssett sem fæðubótarefni þá þarf að merkja það sem slíkt og notkun að vera í mældum smáum skömmtum. En próteinduft er líka hægt að markaðssetja sem almenna matvöru ef mælt er með að hennar sé neytt í stærri skömmtum. Þá má hugtakið “fæðubótarefni” hvergi koma fram í merkingu á vörunni né í auglýsingum eða kynningu.
Eins og áður hefur komið fram þá skulu fæðubótarefni hafa næringar- eða lífeðlisfræðileg áhrif sem gerir það að verkum að oft er erfitt að greina á milli þeirra og lyfja. Leiki vafi á um hvort vara sé lyf eða fæðubótarefni þá sker Lyfjastofnun úr um það.
Neysla á fæðubótarefnum á Íslandi
64% fullorðinna á Íslandi taka einhver fæðubótarefni samkvæmt síðustu neyslukönnun Manneldisráðs. Sú könnun fór fram árið 2002 og ætla má að neyslan hafi aukist mikið síðan þá. Undanfarið hefur einnig úrval af fæðubótarefnum s.s. fjölvítamínum fyrir börn aukist á markaðnum.
Eftirlit með fæðubótarefnum á Íslandi
Matvælasvið Umhverfisstofnunar hefur umsjón með fæðubótarefnum eftir að reglugerðar um fæðubótarefni, sem tók gildi þann 30. júlí 2004, var gefin út. Þetta gerist í kjölfar þess að ákvörðun um að fæðubótarefni skyldu skilgreind sem matvæli var tekin hjá Evrópusambandinu. Eftirlit á markaði með fæðubótarefnum er í höndum heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga og sér Umhverfisstofnun um samræmingu eftirlitsins milli eftirlitssvæða.
Umhverfisstofnun tekur á móti tilkynningum um ný fæðubótarefni. Tilkynningarskylda kemur til vegna þess að um er að ræða vörur sem krefjast vandlegrar meðferðar og geta í sumum tilfellum reynst neytendum hættulegar til að mynda ef notkunarleiðbeiningum er ábótavant, vegna efnasamsetningar eða ef þær innihalda hættuleg og/eða ólögleg efnasambönd.
Reglugerðin um fæðubótarefni er byggð á tilskipun frá Evrópusambandinu þannig að hér er um að ræða samræmdar reglur um fæðubótarefni fyrir alla Evrópu. Markmiðið með tilskipuninni er m.a. að veita neytendum vernd og koma í veg fyrir viðskiptahindranir milli landa. Fyrir tilkomu þessarar reglugerðar var ekki til skilgreining á fæðubótarefnum, né neinar samræmdar reglur.
